Goede presentaties bevatten ook rituele aspecten

De kracht van rituelen in je presentatie

Goede presentaties bevatten altijd rituele componenten.

Een speech beginnen met welkom, met het bedanken van organisatie of eerdere sprekers, beginnen met een grapje / pareltje, eindigen met een buiging voor het applaus en bijvoorbeeld ook herhalingen in je verhaal. Aan de ene kant zijn het technieken om je presentatie te verbeteren en anderzijds bevatten deze elementen van je presentatie ook rituele componenten. Je kunt het (in verhouding) vergelijken met een kerkdienst. Zo’n door herhaling opgebouwde, in een min of meer vaste volgorde gepresenteerde bijeenkomst zit vol met communicatie-rituelen.

Wat zijn dat, communicatie-rituelen. Eigenlijk kun je zeggen alle vaste patronen in je communicatie. Goedemorgen zeggen, dat heeft een ritueel aspect. Een praatje over het weer. Het elkaar een hand geven. De vaste opbouw van dit artikel, inleiding, kernthema, uitleg en tot slot concrete vertaling, zelfs dat kun je een ritueel noemen. De voordelen van rituelen zijn duidelijk. Door de vaste structuur weet je wat je kunt verwachten. Het is overzichtelijk, biedt zekerheid en geeft rust. Nadelen zijn er ook, het beperkt in oorspronkelijkheid en verrassingsmogelijkheden en het kan een leeg cliché worden. Dan werkt een ritueel niet meer zo goed. Bewust beleven maakt en ritueel sterker, maar zelfs onbewust beleven heeft een functie. En nog steeds biedt een uitgehold ritueel structuur, dus houvast. Rust en veiligheid, het zijn basisvoorwaarden voor een klimaat waarin succesvolle communicatie mogelijk is.

Rituelen hebben ook een functie voor je eigen functioneren een vorm van zelfcommunicatie. Zoals je bureau opruimen voordat je aan het werk gaat. Maar dat kan ook een vorm van fnuikend uitstelgedrag zijn. Voetballers die het veld oplopen en en kruisje slaan. Het betekent zoiets als geef mij kracht. Even een moment voor jezelf nemen voordat je begint te presenteren. Dat probeer ik en dan denk ik nog even na over mijn intentie, mijn kernboodschap, wat ik ga doen. Dit ritueel is voor mij heel functioneel, maar ook echt en ritueel ter acceptatie van de situatie. Loslaten van wat speelde en concentratie op het moment.

Jij en ik kunnen in onze presentaties ook rituelen aanbrengen, waardoor onze presentaties soepeler en misschien ook duidelijker worden. Met het risico van slaapverwekkend, daar moeten we alert op blijven. Niet meteen ter zake komen, maar eerst wat koetjes en kalfjes uitwisselen, dat heeft een rituele functie, maar het kan niet op de automatische piloot.

De functie van gestructureerde herhaling is groot. Het vaste tijdstip van het journaal bijvoorbeeld draagt bij aan de gezaghebbendheid, het inleidende muziekje is een ritueel ter herkenning. Herhaling en herkenning zijn kernelementen bij rituelen. De eerste keer dat iets spontaan gebeurt, is het nog geen ritueel, maar kan het wel zo goed blijken dat het voor herhaling vatbaar is en gaandeweg een ritueel wordt. Herhaling heeft ook een retorische functie, denk aan het almaar sterker wordende ‘I have dream’ uit de speech van Martin Luther King.

In een goede presentatie geef je globaal twee-derde bevestiging en erkenning en een-derde nieuwe informatie. anders loop je te ver voor de troepen uit en overspoel je je toehoorders zodat ze afhaken.

Rituelen bevatten een spirituele component. Een kaarsje opsteken voor een zieke of dode bijvoorbeeld. Maar ook structureel in een vergadering even stil staan bij zieken of overledenen. Zo heeft ook het beginnen met een quote of een gedicht een inhoudelijke en rituele component. Het geeft verdieping aan de gebeurtenis.

Samen buigen, elkaars hand even vasthouden, een moment stil zijn. Het klinkt misschien ver weg van de dagelijkse praktijk, maar in Japan en China buigen ze voortdurend. Dodenherdenking is een jaarlijks terugkerend ritueel. Militairen zijn heel veel met rituelen bezig. Een doop van een kind is ook een ritueel. Alles rondom leven en dood zit vol rituelen en het leven is leven en dood. Rituelen gaan in deze technologische samenleving belangrijker worden, zoals de knuffels bij een ernstig ongeluk,en de monumentjes langs wegen. Het onbegrijpelijke en het kwaad bezweren, onze angst voor de dood, een tegenwicht proberen te bieden met een liefdevol gebaar.

6 tips

1 Breng vaste structuren aan in je communicatie. Herhaling, in het moment van je communicatie, de plaats en de vorm. Rituelen bouwen zich op in de tijd, zolang ze vitaal zijn.

2 Breng zorgvuldigheid en behoedzaamheid aan in je taal. Hierdoor krijgen woorden, gebeurtenissen en handelingen een sterkere lading die leidt tot beter luisteren.

3 Gebruik stiltes. Dit voelt misschien ongemakkelijk, maar is uiterst waardevol voor verdieping, bezinning. Stilte inzetten kun je heel goed leren, gewoon door het telkens even te proberen. Nu bijvoorbeeld.

4 Organiseer je openingen en afsluitingen van bijeenkomsten zorgvuldig en betekenisvol. Dit verbindt de deelnemers.

5 Zoek historisch perspectief. Hoe zat het vroeger? Hoe deed men dit vroeger?

6 Wees consequent. Herhaal en behoud wat je goed vindt en laat de rest los.