Communicatie is het scheppen van gemeenschappelijke betekenis

Zonder gelijkwaardigheid geen communicatie

Een van de grootste problemen in communicatie is volgens mij ongelijkwaardigheid tussen zender en ontvanger. Ongelijkwaardigheid betekent dat in ieder geval een van beide zich minderwaardig of juist superieur voelt en zich hiernaar gaat gedragen. Met uiteindelijk desastreuse gevolgen. Geen communicatie, toenemende misverstanden, oorlog en drama’s.
Ongelijkwaardigheid is aan de orde van de dag. Omdat communicatie dan bijna onmogelijk is, is het heel nuttig om te leren hoe je ongelijkwaardigheid op kunt heffen.

Hoge status versus lage status

Iedereen voelt zich wel eens ongelukkig of aangeslagen. Dit gevoel maakt dat je somber naar de wereld om je heen kijkt. Je belandt in een lage status. Het bijbehorende gedrag is naar binnen gekeerd, waardoor je minder externe impulsen opvangt en je in je negatieve kringetje blijft ronddraaien. Zo wordt het al snel een negatieve spiraal. Waarna de aanname ‘ik kan het niet, ik deug niet, ik heb geen kans’ door je ervaring wordt gestaafd en zo werkelijkheid is geworden.

Mensen in een minderwaardige positie luisteren slecht, interpreteren onjuist, zijn wantrouwig en jaloers, kunnen agressief reageren en vertonen minder initiatief. Hierdoor komen ze amper meer uit hun positie. Ze blijven vaak passief en niet coöperatief.

Mensen die zich meerderwaardig voelen, mensen met een hogere status, die hebben vaak wel de neiging om te helpen, maar de lagere partij voelt zich er eerder door bedreigd dan geholpen. Dit goed bedoelde gedrag van mensen in een hogere status, dat werkt vaak juist averechts. Hoezo heb ik hulp nodig? weet jij het weer beter? Patser.

Hoge status wordt geassocieerd met succes. Wie heeft de grootste auto van de straat of de mooiste jurk op het bal? Mensen in een hoge status zoeken elkaar op, succes bij succes. Tegelijkertijd worden te succesvollen overmoedig en vervallen regelmatig in wangedrag, terwijl ze juist een voorbeeldfunctie hebben.
Mensen in een lage status zoeken niemand op. Die treuren in hun eentje. Omdat hun ervaring negatief is, proberen ze ook weinig en hierdoor raken ze nog verder geïsoleerd.
Dit is het algemene patroon. Er zijn uiteraard uitzonderingen en binnen groepen met een lagere status of hogere status ontstaan ook weer onderlinge statusverschillen, totdat een ieder zijn plek in de rangorde heeft ingenomen.

Vervolgens is communiceren met mensen in een andere positie vrijwel onmogelijk. De patstelling is overduidelijk en overal zichtbaar, in de talloze conflicten in de wereld, in relatieproblemen, in de positie van sollicitanten, of van ondergeschikten op het werk. Niemand wil oorlog en toch gebeurt het.

De oplossing heet: luisteren.

Ja, er is een oplossing. Luisteren, niet vanuit grote hoogte, maar vanuit gelijkwaardigheid. Hiervoor moet je ‘levelen’, op gelijke hoogte komen. Omdat je het echt wilt, omdat je oprecht geïnteresseerd bent in de ander. Als je niet levelt, terwijl er statusverschillen zijn, dan is er geen communicatie mogelijk en kun je niet samenwerken. Niet samenwerken en wél samen zijn, dat leidt tot frustraties en binnen de kortste keren tot tegenwerken. De eerste stappen op de escalatieladder naar oorlog zijn gezet.

Levelen

Levelen is een naar woord, het gaat namelijk uit van ongelijkwaardigheid waar wat aan gedaan moet worden. Het lijkt ook niet aantrekkelijk. Als je meer (succes) hebt, dan moet je daar wat van loslaten, zo kan het voelen en dat valt niet mee. Als je daarentegen juist minder hebt, dan is levelen wel aantrekkelijk want je krijgt meer (succes, plezier, alles). Omdat je je lamgeslagen voelt, ben je er echter niet toe in staat. Je zit klem in je achterdocht, je gebrek aan zelfvertrouwen, je door angst vernauwde blikveld en je aannames. Het treurige spreekwoord dat een dubbeltje nooit een kwartje wordt, illustreert dit beeld.
In feite moet je statusverschillen zien te voorkomen. Vanaf opvoeding en onderwijs. Mensen zijn niet identiek, maar wel gelijkwaardig, mannen, vrouwen, homo’s, zigeuners, zwarten en groenen, linksen en rechtsen. Wow, nog heel wat werk aan de winkel  in deze wereld, maar iedere wereldreis begint met een kleine maar dappere eerste stap.

Luisteren is stap een

De bal ligt dus bij de mensen die om wat voor reden dan ook in een hogere status verkeren, rijker, beter opgeleid. Die moeten proberen om op gelijke hoogte te komen met de mensen in de lagere status, willen ze samen iets. Lukt dat, dan bouw je aan vriendschappen voor het leven en kun je samenwerken.
Het begint met luisteren naar de ander. Echt luisteren.
Laat ik het even bij mezelf houden. Ik moet mijn best doen om goed te luisteren. Ik heb veel plannen, veel ideeën, lekker druk, maar tijd om heel goed te luisteren naar mijn vrouw en onze kinderen, daar moet ik me echt toe zetten. Er is altijd wel een boek te lezen, een artikel zoals dit te schrijven, een site bij te werken.

Het begint dus met luisteren. En luisteren is zelf stil zijn. Wat je dan in feite doet, is ruimte maken voor de ander. Het is respect voor de ander, de verhalen, de worstelingen, de interesses, kortom het leven van de ander. We zijn allemaal druk, druk, druk, dus langdurig luisteren lijkt moeilijk, maar mijn ervaring is dat luisteren ALTIJD meer oplevert dan het kost.

Proef op de som

Probeer het! Stap naar iemand toe, waarvan je vindt dat je hem of haar te weinig aandacht hebt gegeven. Ga luisteren, vat desgewenst samen en vraag door, LSD, luisteren, samenvatten, doorvragen. Maak bij voorkeur samen een wandelingetje. Even tien minuten frisse lucht. Dan zit je niet tegenover elkaar, maar loop je samen op, naast elkaar. Probeer om de ander echt te horen en te begrijpen. Leef je in, zie het voor je. Hou een minuut of tien vooral je mond, hou jouw verhaal, mening of oplossing buiten beeld, daar gaat het nu niet om, het gaat om het verhaal van die ander. En kijk waar het je brengt. Je wint een wereld, de wereld van de ander. Het is echt de grote kunst om jouw mening en oordeel voor je te houden. Misschien vraagt de ander er op een goed moment om. Dan is de tijd er rijp voor. Je gooit niet ongevraagd iets over de schutting, maar de ander begint interesse te tonen in jouw mening en verhaal. Van push naar pull. Tel uit je winst.

Succes,
Roeland Schweitzer