Tagarchief: speech bij overlijden

Het in memoriam voor mijn vader.

Een begrafenisrede, hoe deed ik dat?

Een begrafenisrede houden, een in memoriam, wat een mooie taak. Het is een eer, een verantwoordelijkheid en een kans. Je kunt een mooi en realistisch beeld van de overledene geven en tegelijkertijd de nabestaanden optimaal helpen met hun acceptatie van deze dood. Naarmate de dode dierbaarder is (ouder, partner, kind, broer, zus, familie, buur, vriend(in), collega), wordt het ook emotioneler.

Op 19 juni 2016 overleed mijn vader. Een week later mocht ik in een volle kerk zijn begrafenisrede uitspreken. Ik hield van hem, het voelde als dankbaar, maar ook als meesterproef. Wat zou ik ervan terecht brengen? Als ervaren presentatietrainer werd ik uiteraard geacht dit te kunnen. Als oudste kind en enige zoon was dit ook mijn klassieke taak. Kortom, een bijzondere kans om al mijn lessen en vaardigheden waar te maken.

Hoe kan ik het levensverhaal van mijn vader goed vertellen? Hoe houd ik het rustig en waardig? Overmand worden door gesnotter, dat wil je zelf niet en het is voor de luisteraars ook niet fijn. Vertrouw je eigen methode, zo hield ik mezelf voor. Doe volledig wat je anderen ook leert. Dit is de ultieme stresstest. Vader was het met mijn presentatielessen eens, dat sterkte me ook.

Mijn vader was oud (93), maar nog glashelder. Onze relatie had zich de laatste jaren prachtig ontwikkeld. Het verhaal van de verloren zoon. We hebben zijn leven optimaal mogen afronden, thuis bij zijn vrouw Anneke, liefdevol en vredig, beter kon niet. Je weet dat het einde nadert, zijn fysieke vermogens werden met de dag minder, je weet dat het komt en toch bleek zijn zachte dood me veel meer te raken dan ik had verwacht. Dagenlang, tot na de begrafenis, was ik zeer emotioneel. Zo zie je, hoe je verbonden bent.

Het enige wat ik kon doen was mijn ‘in memoriam’ echt optimaal voorbereiden, bijna volledig volgens mijn eigen lessen. Uiteindelijk heb ik het verhaal toch voorgelezen en niet uit mijn hoofd gedaan. , Het was in overleg met mijn vier zussen en zijn vrouw Anneke tot stand gekomen en ik wilde niemand tekort doen. Een paar dagen ben ik er flink mee bezig geweest. Afspraken gecanceld, mijn verdriet alle ruimte gegeven, veel buiten gewandeld, veel met mijn stem gewerkt, gezongen en mooie muziek geluisterd. Ik heb me uitgebreid ingelezen, dat kon, want mijn vader heeft een map vol brieven en verhalen nagelaten.

Ik heb een eerste versie van mijn begrafenisrede uitgeschreven en op een ochtend besproken. Ook de pastor die de kerkdienst leidde was erbij. Vader was wetenschapper én diep religieus. Voor hem geen probleem, voor mij nog steeds enigszins een raadsel. Hoe combineer je dat?

Die mooie ochtend dat ik een proefversie voorlas bracht waardevolle, aanvullende inzichten en verhalen. Middenin die week tussen zijn dood en de begrafenis heb ik ook bewust een dag afstand genomen door ‘gewoon’ een presentatietraining te geven (inclusief brandende kaars en ritueeltje voor mijn vader). Zo kon ik al wat oefenen. Klinkt het goed, voelt het goed? Als trainer doe ik de oefeningen altijd voor, dit keer was mijn voorbeeld persoonlijker dan ooit. De volgende dag heb ik mijn in memoriam aangevuld. Die versie heb ik hardop voorgelezen. Dat was veel te lang. Daarna, uit mijn hoofd en hardop, dat ging beter, in ieder geval goed van lengte.

Katri, mijn vrouw, benoemde een prachtig thema als rode draad. Vader was oogarts, zijn zoektocht naar het licht was de kern van zijn leven. Ik heb een paar mindmaps gemaakt om mijn verhaal te ordenen. Hierdoor werd het eenvoudiger en helder. Ik dacht na over het doel van mijn in memoriam, mijn intentie, troost bieden aan ons nabestaanden, mijn zussen en kleinkinderen en vooral aan Anneke. Een in memoriam waar we ons aan op kunnen trekken en dat een zorgvuldig en liefdevol beeld van vader geeft. Troost bieden met een verhaal over een goed mens en zijn prachtige ontwikkeling. Ook deze versie heb ik uitgeschreven en afgestemd met Anneke en de pastor. De tekst is bovendien naar allerlei mensen gestuurd die verhinderd waren.

Ik heb hardop geoefend, ook nog op de ochtend van de begrafenis en toen ook meteen mijn stem goed wakker gezongen op een grasveld met passerende hardlopers. Daarna, de tocht met de kist vanuit huis, samen met Anneke en mijn zussen, de kaarsen om de kist, de mooie bloemen, het leverde me rust en concentratie op. Hier ging het om, vader een laatste eer bewijzen en bedanken. Zonder hem waren wij kinderen er niet. Dat gold ook voor moeder uiteraard, maar zij was al 28 jaar eerder overleden.Vader heeft in zijn leven veel zorgen en verdriet gekend, er is veel fout gegaan. Uiteindelijk is hij er als een verlicht mens uitgekomen.

Mijn eigen roller coaster van emoties en herinneringen bood mij geen zekerheid, maar mijn intentie wel. Vader eren, de mooie ontwikkeling van deze mens meegeven aan de aanwezigen. Afscheid nemen in zijn stijl van zachte liefde.

Al vroeg in de dienst kreeg ik het woord. Rustig gaan staan, achter het katheder, mijn mindmap en tekst als reserve op de lessenaar. Maak het veilig voor jezelf en je publiek. Mijn lijf voelen, de tijd nemen, wachten tot het stil is. Met ‘ja’ beginnen, zoals ik het ook anderen leer. Dan een pareltje, een ijsbreker. Over het lensje, dat ik op vaders bureau had gevonden, waarmee hij zo vaak zat te spelen. Het vormde meteen het juiste beeld. Het licht zoeken, ik had het lensje bij me en liet het zien. De magie kwam, ik vond mijn weg, het verhaal kwam uit mijn hart en ook uit mijn hoofd. Met toch wel omfloerste stem stroomden de zinnen vanzelf want ze waren vrienden geworden, ik kende de weg en ik voelde het contact met de mensen in de kerk. Soms een moment nadenken leverde stiltes en rust en anekdotes, momenten van bevestiging. De rode draad was helder, vader als kind bij zijn moeder. Als jong volwassene, de oorlog. Vader en Beatrijs, mijn moeder, vader en Anneke na mijn moeders dood. Vader als leraar en vader als leerling op zoek naar het licht. Het eindigde met een verslag van zijn ontroerende laatste uren.

De lessen:

  1. Geef eerst je emoties alle ruimte, anders zitten ze je straks in de weg.
  2. Neem alle tijd.
  3. Bereid je optimaal voor. Fysiek, mentaal, inhoudelijk.
  4. Stem je verhaal zorgvuldig af met alle betrokkenen, het levert (veel !) extra informatie op.
    (Hiervoor moet je het uitschrijven.)
  5. Maak mindmaps voor de ordening.
  6. Zoek een thema of metafoor.
  7. Oefen hardop, zo vaak mogelijk.
  8. Gun jezelf een goede warming up voor lichaam en stem.
  9. Maak het beeldend, vertel echte verhalen, laat ze zien.
  10. Laat het allemaal los en volg je hart.
  11. Blijf in contact en duik niet weg in papieren.
  12. Spreek uit je hart en hoofd.
  13. Laat je woorden landen. Kijk of ze landen. Dat brengt rust.
  14. Neem de tijd, je kunt dit maar een keer goed doen.
  15. Zorg voor een helder eind, waarin alles bij elkaar komt.

Vaders zoektocht naar het Licht bracht hem eenvoud en betrokkenheid.
Wát God is, zo legde hij ons in zijn laatste woorden uit, dat is (te) moeilijk voor ons mensen.
Maar wáár God is, dat is gemakkelijker!

Ubi caritas et amor, Deus ibi est.
Waar naastenzorg en liefde is, daar is God.

 

rs 12 juli 2016

 

Meer tips, zie ook: https://speechen.nl/zelf-een-speech-schrijven/