Tagarchief: hoe werkt communicatie?

Communicerende vaten, het binnenvat en buitenvat

Hoe werkt onze communicatie?

In zekere zin is communicatie simpel. Input en output. Er komt informatie binnen, via onze zintuigen, en er gaat informatie uit, via onze zintuigen. Mond, lichaamstaal (houding, handen), geur (feromonen). En, anno nu, ook via onze toetsenborden en smartphones. Maar hoe werkt communicatie nou echt?

Je kunt hier op allerlei manieren naar kijken. Technisch (zender-ontvanger en definitie: communicatie is het scheppen van gemeenschappelijke betekenis), spiritueel (communicatie is liefde), chemisch, filosofisch, psychologisch en sociologisch.

Communicatie in / met onze indrukwekkende binnenwereld

Alle binnenkomende informatie verwerken wij via ons brein. Honderd miljard hersencellen met soms wel tienduizend onderlinge verbindingen proberen de binnenkomende informatie te duiden, desgewenst op te slaan en reactiepatronen te formuleren zoals een spier die aanspant of een antwoord dat je geeft.

In ons hoofd is enorm veel opgeslagen van wat we eerder hebben meegemaakt. Indrukken uit de eerste jaren van ons leven zijn hierbij leidend. Dit is wat we kennen. Wat we niet kennen, dat kunnen we niet goed een plek geven. We zien het haast niet omdat we niet weten waar we moeten kijken of wat we kunnen zien. We kunnen het niet herkennen en niet duiden. Daarom is veranderen ook zo moeilijk. Nieuwe informatie is niet op voorhand belangrijk. Een gelezen berichtje stelt niets voor op het totaal aan opgeslagen indrukken dat er al is. Je moet je hoofd echt trainen om nieuwe informatie te onthouden. Een persoonlijk bericht van of over iemand die je kent, dat kun je gemakkelijker onthouden. Voorbeeld anno 2019. Wie is de opvolger van Angela Merkel als partijleider van de CDU? De naam van deze vrouw  is bekend, maar die naam zegt ons nog niets. Zij moet nog vaker in beeld komen, samen met andere Europese politici, ontstaat er een beeld. Geleidelijk aan dringt door: onthouden die naam.

In ons hoofd zijn honderden gelijktijdige discussies en afwegingen gaande. Wat wil ik nu gaan doen, wat ga ik zeggen? Hoe is het gekomen? Hoe verder? Waarheen? Planning, angsten, levenskrachten, alles duwt en trekt en uit dit complexe geheel komt een acterend mens tevoorschijn. Wat een wonder. Meestal gaat het allemaal goed, maar je kunt ook bedenken dat het geheel een verkeerde koers inslaat. Ons drukke hoofd.

Communicatie in / met onze indrukwekkende buitenwereld

Tegelijkertijd zijn we permanent en net zo veelzijdig verbonden met een net zo complexe buitenwereld. Wat je ziet als je om je heen kijkt, maar ook alle mensen waar je aan moet denken of waar je mee in contact komt. Niet alleen mensen trouwens, ook dieren en diertjes, van bacteriën en virussen tot honden, katten en de vogels die je hoort en ziet. Je hebt directe informatie, wat we zien, met wie we praten en indirecte informatie: wat we tot ons krijgen via papier, geluidsdragers,  smartphones, kranten, tv/radio. Bij indirecte informatie zit er minstens een laag (persoon, algoritme) tussen. Indirecte informatie heeft een ander betrouwbaarheidsgehalte dan wat je zelf waarneemt. Het hele verhaal over nepnieuws en de risico’s van social media gaat over de risico’s van indirecte informatie.

Een Braziliaanse oerwoudstam drukt al in de werkwoordsvorm uit of je het zelf hebt meegemaakt, of je het hebt van iemand die je direct kent die het heeft meegemaakt, of dat de bron vaag is. Over het belang van directe of indirecte informatie.

Hoe werkt onze communicatie?

Tegenover onze interne dialoog, een vat vol communicatie, staat onze permanente externe dialoog. Het is een balans tussen die twee. Binnencommunicatie en buitencommunicatie vormen samen twee communicerende vaten. Het is één geheel. Als je je eenzaam voelt, dan is die balans verstoord. Als je overprikkelt raakt, dan is dat eveneens het geval. Jij bent en blijft zelf manager van het geheel inclusief de balans. Als je ziek bent of dood gaat dan verschuift de balans naar binnen.

Wat heb je aan dit besef van communicerende vaten?

Het besef dat je binnenwereld een geheel vormt met je buitenwereld biedt mogelijkheden. Temeer als je je realiseert dat dit één geheel is. Je brein is immers plastisch, kneedbaar, permanent in ontwikkeling. Daar kun je invloed op uitoefenen en dat doe je ook permanent. Zoals je je binnenwereld ontwikkelt, zo kun je ook invloed uitoefenen op je buitenwereld. Net zo gemakkelijk of net zo moeilijk. (Hoe moeilijk is het om te stoppen met verkeerde gewoontes als roken, ongezond eten, te weinig bewegen enzovoorts) De conclusie is dus dat jij en iedereen invloed uit kan oefenen op de wereld om je heen. Door over je ideeën te praten, door erover te schrijven, kortom door erover te communiceren. (Wat fijn als je goed kunt presenteren!) Zeker anno 2019 met al die sociale media. Als een miljoen twitteraars jouw briljante idee oppakken, je er ingezonden brieven over verstuurd, je er met mensen over praat, dan kan er een meme ontstaan. Regelmatig zien we dit ook gebeuren. Benut je kansen.

Hoe werken die communicerende vaten?

Intern vind ik het een sensationeel verhaal over piepkleine elektrische stroompjes, over zenuweinden met synapsen, over minieme spanningsverschillen waarmee signalen door worden gegeven of niet, over hersengebieden met verschillende functies en prioriteiten, over zenuwcellen met soms duizenden draden eraan, die wel een meter lang kunnen worden, over clusters van cellen die samen optrekken en over nog veel meer. De stroompjes kun je optellen tot een flinke klap. We leren veel op dit interne gebied en we vergeten intussen om te kijken hoe wij mensen in de samenleving functioneren (sociologie). Extern is het in feite niet anders dan intern. Het gaat over precies hetzelfde, maar nu over de buitengrens van je fysieke lijf heen. Een verre vriend in Canada waar je even mee appt, je sportelftal (een cluster hersencellen dat samen optrekt), de bewoners van je wijk zijn een hersengebied. De analogie kun je volledig doortrekken. Je buitenhersenen, de volledige wereld om je heen, ook uit je verleden. Net zo belangrijk als je binnenhersenen en samen één geheel.

Wat bijzonder dit grote geheel en jij hier tussen in. Aan alle draadjes kun je trekken.

Host, verbinder, communicator, energiemanager, regisseur

Je rol als presentator: kapitein en storyteller

Vrijwel alle mensen op onze trainingen komen primair binnen als gefrustreerde ‘zender’. Ze vragen zich af hoe ze hun boodschap (beter) over kunnen brengen. Beter zenden is één ding, maar het gaat veel meer om bewustwording van het proces en van je rol als presentator, van alle rollen die je hebt als presentator. Hoe werkt communicatie?

  1. Gastvrouw
  2. Verbinder
  3. Luisteraar
  4. Energiemanager
  5. Evenwichtskunstenaar
  6. Kapitein
  7. Verhalenverteller
  8. Regisseur
  9. Communicatiemanager
  10. Zender

Het woord zender staat niet voor niets onderaan. Gastvrouw (of gastheer) staat bovenaan. Iedereen begrijpt dit, maar lang niet iedereen doet dit ook. Het aangenaam maken voor je gasten, zorgen dat ze zich op hun gemak voelen, zorgen dat er een open en communicatieve sfeer ontstaat, zoals op een goed feest. Ons boek over presenteren heet niet voor niets ‘Presenteren is een feest’. Het begint al met het versturen van een enthousiasmerende / prikkelende uitnodiging, vervolgens je huis opruimen en gezellig maken, voor goede catering en muziek zorgen, gasten ontvangen en uit hun jas helpen, inschenken, gesprekken op gang helpen, mensen aan elkaar voorstellen, dansen, genieten en ook nog opletten of iedereen het goed heeft, de ramen openzetten als het te warm wordt, glazen bijvullen en op het juiste moment de taart aansnijden, tegen je glas tikken en een inspirerend verhaal houden.

This is the captain of your ship

Je publiek gaat pas luisteren als ze zich veilig voelen. Je bent als het ware de kapitein op het schip. Eerst moet je je passagiers aan boord zien te krijgen, ze moeten je gaan vertrouwen. Pas daarna kun je uitvaren, met ze op reis gaan, ze naar nieuw land brengen, je verhaal vertellen.

Samen op weg naar nieuw land

Presenteren zit vol paradoxen. Je moet rust uitstralen en je moet samen met je publiek in beweging komen op weg naar de nieuwe situatie die je in je presentatie aanbiedt. Dit is voor je publiek altijd spannend, van bekend land naar nieuw land. Een presentatie die alleen bekend land laat zien, bevestiging van wat we al weten, dat is niet interessant. We komen ook om iets nieuws te ontdekken. Daarbij moeten we ons zo veilig voelen dat we nieuwe stappen durven te maken.

Energiemanager

Het moet gaan stromen tussen jou en je publiek, uitwisseling van energie, wederzijdse inspiratie. Je moet het veilig maken, maar weer niet te veilig, anders valt iedereen in slaap. Je moet het spannend maken, dan is je publiek alert en horen ze goed wat je zegt. Maar te spannend, dan wordt het eng en willen we weg. Dit zijn balansen. Een goede spreker is ook een evenwichtskunstenaar.

Van push naar pull

Zomaar gaan zenden is het leegkieperen van een bak informatie zonder dat je weet of de dosering klopt en of de aarde vruchtbaar is. Je moet dit dus eerst onderzoeken. Wat heeft je publiek nodig, waarmee kun je helpen? Zijn ze klaar voor nieuwe informatie. Hangen ze al aan je lippen? Zijn er al vragen? Van push naar pull. In plaats van zenden ga je leveren wat de klant vraagt. Als jij je voor de ander interesseert, dan interesseert de ander zich ook voor jou. Op dat moment kun je (even) gaan zenden, je verhaal doen.

Luisteraar

Goede sprekers zijn in de eerste plaats ook goede luisteraars. Ze horen de vragen van het publiek, ze geven ruimte aan hun publiek, ze scheppen een sfeer van samen aan een oplossing werken. Ze gebruiken de stilte om te horen en te voelen wat er speelt. Ter plekke, in het moment. Luisteren kun je alleen als je aanwezig bent en niet in je hoofd druk bent met je inhoud. Dan ben je in je hoofd, in plaats van met al je aandacht bij je publiek en bij het spel dat je samen speelt.

Verhalenverteller

Het ritselt van de cursussen story telling en zelfs story telling design. Logisch, want een presentatie zonder een goed verhaal werkt niet. Dit grote cursusaanbod dat je het kunt leren, een goed verhaal vertellen. Je kunt het ontwerpen en oefenen. Let op, een goed verhaal is niet een leuk fantasietje, maar een fundamenteel verhaal over motief en motivatie. Goede verhalen gaan over drama en thuis komen, ze gaan over de reis van de held. Ze gaan over lijden en afzien en dan het licht vinden aan het einde van de tunnel. Ze gaan over bergen en dalen, woeste zeeën en romantische stranden. Je bent verhalenverteller tussen hemel en aarde, je bent clown, tovenaar en engel met een mand vol wijsheid en hoop.

Je rol als presentator

Zenden komt dus helemaal achteraan. En dat is bovendien het verhaal dat je heel goed kent, omdat je meestal als expert wordt gevraagd om iets te vertellen. Al die andere rollen gaan voor. Om die andere rollen goed te vervullen staan er heel veel technieken tot je beschikking. Sommige gebruik je misschien van nature, maar voor de meesten van ons geldt dat hier veel te leren valt. Dat betekent oefenen. Leren door ervaring en feedback van collega’s, partner, regisseur, trainer.

Welkom.

heb geen haast

De communicatielessen van trainer Roeland Schweitzer

Een leven lang van meer naar minder.

Op de school voor Journalistiek leerde ik een beetje interviewen, radio en televisie maken, schrijven. onderhandelen. op de kunstacademie leerde ik een beetje tekenen en schilderen en ik leerde over kunst. Ik speelde in een cabaretgroepje en later leerde ik zingen. Ik leerde over branding en marketing. Vooral in de praktijk leerde ik de weerbarstigheid, mijn eigen beperkingen en hoe ik hier aan kan werken. Alleen maar een gladde buitenkant, alleen maar zonneschijn, dat wreekt zich op den duur. Ik ben een werker en ik heb ook geleerd om te pauzeren, rust te nemen, de accu opladen, fouten erkennen, vallen, opstaan en opnieuw proberen. Lessen die ik altijd toch weer vergeet en dan weer opnieuw moet horen. Door schade en schande, nee een recept voor uiterlijk succes heb ik niet. Wel voor innerlijk succes.

Belangrijkste lessen

  • Minder is beter. Uit de Tao Te Tjing: Kennis vermeerdert, de Tao vereenvoudigt.
  • De kracht van de stilte. Uit de Tao Te Tjing: In de stilte is alles mogelijk.
  • De kracht van de liefde. Uit de Tao Te Tjing: Als een moeder voor haar kind
  • Heb geen haast.
  • Kies voor helpen en vergeet je ego.

Geleerd heb ik ook dat ik het bij mezelf moet houden, mijn ervaring en ontdekkingen. Generalisaties, aannames en interpretaties, daar blunder ik regelmatig mee. Check, check, dubbelcheck. Een honderd procent succesformule bestaat niet, er zijn geen aardse wondermiddelen.

Een van de meest fascinerende en tegelijkertijd frustrerende aspecten van communicatie is dat iedereen alles uitsluitend door zijn of haar eigen venster op de wereld beleeft. U en ik, wij allemaal, we kunnen niet anders, want we hebben niets anders dan onze eigen werkelijkheid, ons eigen perspectief, onze eigen bril waar we doorheen kijken.

‘Wat is de prijs van watermeloenen in Londen?’ vroeg een boer in Afghanistan aan een Engelse journalist.

Ons venster op de’ werkelijkheid is een mix van waarneming en interpretatie.

En onze waarneming verschilt! Onze ogen verschillen, onze oren verschillen, onze neus en onze tong zijn niet identiek. Waar ik eelt heb, voel ik minder. Waar ik pijn heb, ben ik gevoeliger. Dat geldt fysiek, maar ook voor mijn ziel of mijn hart. Alles wat we waarnemen, interpreteren we bovendien onmiddellijk. Anders kunnen we er niets mee. We moeten het ergens aan koppelen, aan eerdere beelden, ervaringen, aan wat we al weten. Als we het niet kunnen koppelen, gaat het waarneembare ongemerkt, ongezien, ongehoord voorbij. Er gebeurt niets, geen waarneming, geen herkenning, geen duiding, geen opslag, geen reactie, geen herinnering en dus is het waarneembare zonder koppeling een fractie later al niet meer bestaand voor de waarnemer. Niet gezien. Wat we niet kennen kunnen we niet zien. Daarom leken de eerste auto’s op postkoetsen en hebben we het over smartphones waar we nauwelijks meer mee bellen. Daarom is veranderen zo moeilijk.

De eerste keer dat je cellen iets voelen: je moeder aait bijvoorbeeld zachtjes over haar buik en jij daarbinnen voelt dat, of je moeder stoot haar buik tegen het fietsstuur. Bij de volgende aanraking van moeders buik is er al een verschil in interpretatie. En dit gaat vanaf die eerste waarneming voortdurend en in veelvoud door. Een volwassen mens heeft pakweg 100 miljard zenuwcellen. Die kunnen dus allemaal signalen sturen en ontvangen, in veelvoud en tegelijkertijd, naar een andere cel , of een paar andere cellen of een paar miljoen andere cellen. We zijn voortdurend megacomplex aan het interpreteren en aan het koppelen aan vroegere waarnemingen. Het is noodzakelijk voor ons begrip en ons vermogen om te reageren, zo bouwen we ons wereldbeeld op. Het verbijsterende en tegelijkertijd geweldige gevolg is dat iedereen in meer of mindere mate anders interpreteert en dus een andere werkelijkheid ervaart.

Iedereen heeft dus zijn eigen werkelijkheid.

Dit heeft grote voordelen. We vullen elkaar aan, samen zien we oneindig veel, iedereen kan iets toevoegen, samen zijn we meer. Zolang we gaan voor samenwerken is het winst. Zodra we kiezen voor het gevecht over wie er gelijk heeft, zodra we gaan vergelijken wordt het verlies. Vechten is verliezen, voor alle betrokkenen. Met elkaar communiceren is weliswaar knap lastig aan de ene kant maar een fantastische ontdekkingstocht aan de andere kant.

Iedereen heeft een andere geschiedenis, vanaf je eerste cellen tot nu. Moeders zijn verschillend en vaders ook. Je moeder loopt veel, loopt weinig, geniet van klassieke muziek of juist van stilte of dance. Pats, die eerste waarnemingen zijn sterk. In je eerste jaren ontwikkel je een complete onderlegger, waarop je de rest van je leven voortbouwt, grotendeels onbewust. Broertjes en zusjes, opa’s en oma’s, ervaringen, vriendjes, leraren, opleidingen. Zelfs een eeneiige tweeling groeit toch geleidelijk naar twee verschillende mensen. Het is onmogelijk het perspectief van de ander volledig te begrijpen. Iedereen heeft bij iedere nieuwe input andere associaties. Hoe kijk jij? Hoe interpreteer jij? Dezelfde woorden hebben bij verschillende mensen een andere lading. Elementen uit een beeld worden door de een wel gezien en door de ander niet.

Op een training was een bouwer. De opdracht was, kijk wat rond en vertel wat je opvalt. Iedereen ziet altijd iets anders en de bouwer keek naar de productiedata van de thermopane ruiten.

In ons huis hebben we een deur verplaatst, om een hoek, vijf meter verderop. Een regelmatige bezoeker merkte er niets van.

Iedereen ziet dus andere dingen/details, hoort andere dingen en interpreteert ook nog eens anders.

Pas trof ik twee ruziemakende jongens. De een hoorde de sirene van de brandweer, de ander riep, nee joh, dat is de politie.
Beiden hoorden hetzelfde maar interpreteerden het anders. En zo gaat het de hele dag, met iedereen, met van alles.

Er is ook een andere kant. We hebben veel gemeenschappelijk. Ik ben opgegroeid in een blanke, christelijke, westerse wereld en met mij miljoenen anderen. Ik leerde fietsen, bezocht Nederlandse scholen, enzovoorts. Geleidelijk aan ontmoette ik andere culturen. Over die gemeenschappelijke wereld kunnen we helderheid krijgen en dat verbindt. Alles groeit naar het licht.

In de loop van je leven ontdek je telkens dat je je idealen moet heroverwegen.

Zolang ik dit doe en blijf zoeken naar vormen, manieren om ze in te zetten, gaat het goed het me. Is dat ook gemeenschappelijk? Als wij meer van communicatie begrijpen, dan kunnen we meer verbinden en komen we samen verder.

Het supereenvoudige Sprankmodel

Het sprankmodel voor communicatie leidt tot duurzame communicatie

Het Sprankmodel voor communicatie

 

 

 

 

 

Katri en hebben lang gezocht naar ‘IETS’ dat ons helpt met onze communicatie. Dat ‘IETS’ is het Sprankmodel voor communicatie geworden.

Begin met het licht, begin met helderheid, realiseer je dat je allereerst kijkt vanuit je eigen droom. En je hebt de mogelijkheid om te luisteren, om waar te nemen, dan ontdek je de ander, het andere, de droom van de ander. Dan kun je gaan investeren, je wilt iets, je probeert iets. Tot hoever ga je er mee door? tot voor een burn-out? Wat is de balans?. En dan, als je wilt, kies je misschien voor samenwerking. Tot er een kink in de kabel komt. Geld op, tijd op, de ander houdt zich niet aan afspraken, denk je. Twijfels. Tijd voor nieuwe helderheid. Weg met de verborgen agenda’s, weg met de ruis. Het licht weer toelaten, odat je opnieuw je hart kunt volgen, je droom en merkt dat je dat in relatie met de ander moet doen. Dan is luisteren weer het devies, enzovoort.