Een grote spreker

Daar werd wat groots verricht, zo heet de voorstelling die Diederik van Vleuten gaf over het levensverhaal van zijn Nederlands-Indonesische oom Jan. Ik zag het programma op de tv. Wat knap, wat mooi gedaan. Wat een spreker. Anderhalf uur achter elkaar praat Diederik, een enkel liedje achter de piano, even een adempauze. Over het einde van de suikerfabriek, het einde van het koloniale tijdperk, over de tweede wereldoorlog in Indië, over het Jappenkamp en de terugkeer naar Nederland. Over de pijn en het onbegrip. Een ontroerend verhaal, helaas kan ik u geen link geven.

Maar waarom was het zo goed? Allereerst omdat het een enorme inhoud had, echt was, persoonlijk, vol authentieke details. Kortom, Diederik had een indrukwekkend verhaal, gebaseerd op honderden brieven. Vervolgens werd dit verhaal gebracht door een extreem goede professional. Tot in detail uitgewerkt, doorgewerkt, gerepeteerd, met een gelouterde regisseur (Berend Boudewijn).

Is een dergelijk niveau ook voor u weggelegd? Jazeker, maar u moet wel flink oefenen.

Onlangs kwam er een respectabele oudere bankbestuurder zijn verhaal repeteren. Hij was gevraagd om te spreken op de begrafenis van een vriend en vakgenoot. Deed hij dat wel waardig genoeg? Had de weduwe er iets aan, zou het publiek het begrijpen? Hij had zijn verhaal al opgeschreven en uitgetypt. En hij wilde het echt leren, ja zoals Diederik van Vleuten. Zorgvuldig, niet te zwaar, niet te licht, persoonlijk, treffend, met de juiste details. Die stonden nog nauwelijks in zijn tekst maar bij de koffie zat hij vol verhalen over zijn vriend, met wie hij twaalf jaar over de wereld had gevlogen. Zijn getypte tekst was erg voorzichtig, miste details en kleur. Als bestuurder was hij getraind in grote lijnen en diplomatieke formuleringen. Maar dan mis je de mens, je mist de vonk, dan heb je jargondeskundigen nodig om het goed te begrijpen. Uiteindelijk bleek zijn vriend met een enorme inzet en idealisme een fantastische organisatie te hebben gebouwd. Het ging over groot geld, maar vooral ook over werkgelegenheid scheppen en kansen creëren in een ontwikkelingsland. Ze hadden voor honderden banen gezorgd en duizenden boeren konden goede en betaalbare spullen kopen.

Na een paar keer hardop stukken tekst te hebben doorgenomen plus de verhalen bij de koffie plus nog wat oefeningen ging het al een stuk beter. We oefenden bovendien nog wat met het gebruik van stilte. Het werd persoonlijker, hij leerde op te kijken van zijn papieren. ‘Nu uit je hoofd!’ ‘Onmogelijk’, zei de man. ‘Toch proberen,’ stelde ik voor. Het lukte.

Wat hielp hem? Hij zag de beelden voor zich, de momenten die typerend waren, de plaatsen, de gebeurtenissen. Die kon hij nu beschrijven en hij durfde na te denken, zodat hij een bruggetje kon vinden naar het volgende beeld. Thuis heeft hij ook nog gerepeteerd met zijn vrouw als publiek. Op de begrafenis lagen zijn papieren op het katheder, voor een gevoel van veiligheid. Hij heeft er een enkele blik op geworpen, maar eigenlijk had hij ze niet meer nodig.