Auteursarchief: admin

Een grote spreker

Daar werd wat groots verricht, zo heet de voorstelling die Diederik van Vleuten gaf over het levensverhaal van zijn Nederlands-Indonesische oom Jan. Ik zag het programma op de tv. Wat knap, wat mooi gedaan. Wat een spreker. Anderhalf uur achter elkaar praat Diederik, een enkel liedje achter de piano, even een adempauze. Over het einde van de suikerfabriek, het einde van het koloniale tijdperk, over de tweede wereldoorlog in Indië, over het Jappenkamp en de terugkeer naar Nederland. Over de pijn en het onbegrip. Een ontroerend verhaal, helaas kan ik u geen link geven.

Maar waarom was het zo goed? Allereerst omdat het een enorme inhoud had.Het was echt, persoonlijk, vol authentieke details. Kortom, Diederik had een indrukwekkend verhaal, gebaseerd op honderden brieven. Vervolgens werd dit verhaal gebracht door een extreem goede professional. Tot in detail uitgewerkt, doorgewerkt, gerepeteerd, met een gelouterde regisseur (Berend Boudewijn).

Is een dergelijk niveau ook voor u weggelegd? Jazeker, maar u moet wel flink oefenen.

Onlangs kwam er een respectabele oudere bankbestuurder zijn verhaal repeteren. Hij was gevraagd om te spreken op de begrafenis van een vriend en vakgenoot. Deed hij dat wel waardig genoeg? Had de weduwe er iets aan, zou het publiek het begrijpen? Hij had zijn verhaal al opgeschreven en uitgetypt. En hij wilde het echt leren, ja zoals Diederik van Vleuten. Zorgvuldig, niet te zwaar, niet te licht, persoonlijk, treffend, met de juiste details. Die stonden nog nauwelijks in zijn tekst maar bij de koffie zat hij vol verhalen over zijn vriend, met wie hij twaalf jaar over de wereld had gevlogen. Zijn getypte tekst was erg voorzichtig, miste details en kleur. Als bestuurder was hij getraind in grote lijnen en diplomatieke formuleringen. Maar dan mis je de mens, je mist de vonk, dan heb je jargondeskundigen nodig om het goed te begrijpen. Uiteindelijk bleek zijn vriend met een enorme inzet en idealisme een fantastische organisatie te hebben gebouwd. Het ging over groot geld, maar vooral ook over werkgelegenheid scheppen en kansen creëren in een ontwikkelingsland. Ze hadden voor honderden banen gezorgd en duizenden boeren konden goede en betaalbare spullen kopen.

Na een paar keer hardop stukken tekst te hebben doorgenomen plus de verhalen bij de koffie plus nog wat oefeningen ging het al een stuk beter. We oefenden bovendien nog wat met het gebruik van stilte. Het werd persoonlijker, hij leerde op te kijken van zijn papieren. ‘Nu uit je hoofd!’ ‘Onmogelijk’, zei de man. ‘Toch proberen,’ stelde ik voor. Het lukte.

Wat hielp hem? Hij zag de beelden voor zich, de momenten die typerend waren, de plaatsen, de gebeurtenissen. Die kon hij nu beschrijven en hij durfde na te denken, zodat hij een bruggetje kon vinden naar het volgende beeld. Thuis heeft hij ook nog gerepeteerd met zijn vrouw als publiek. Op de begrafenis lagen zijn papieren op het katheder, voor een gevoel van veiligheid. Hij heeft er een enkele blik op geworpen, maar eigenlijk had hij ze niet meer nodig.

 

 

in company two days course

Speaking in public

Yes, we give our courses speaking in public in English.

We are international experienced and we can give our courses to an international group of six to eight people.

We focus on behavior at a stage, body language, use of your voice and the core of communication: making the connection with the audience.

We practice all the time, learning by doing.

We have a two days program that opens the eyes of the participants. Instead of the use of Powerpoint, we learn something completely different. To improvise your speech without any device and to keep on track. If you are capable to do this, you can do it with Powerpoint, Prezi or whatever, but you don’t need it any more.

We also learn in this two day program to prepare your presentation in less than 15 minutes, to make it interactive, with a lot of Q and A.

The first day of the training is used to discover the importance and impact of natural speaking in front of an audience. The second day is to get used to it and to further improve your capabilities to act smooth, flexible and with fun.

Furthermore we learn you to express yourself with your voice. We stretch your comfort zone step by step from an easy start to a spontaneous duo-presentation at the end. You learn to introduce people, to ask questions and to be the host of your audience.

After two days of training you are capable of giving a speech about any subject you want, with interaction, dialogue and a clear key message.

Requiries:

The training is intensive and challenging. If the training is at your premises, we need a large and quiet place with complete privacy. No people disturbing us. Empty, no tables, only a few chairs.  So we have plenty of space for walking around, jumping, singing, moving, dancing and screaming.

Your investment:

This two day course costs € 3400,- plus 21% VAT and travel and housing expenses.

We arrive the day before the course.

For data and information call Roeland Schweitzer 0031 651 108190
or mail to roeland@speechen.nl

 

 

Overige trainingen en alle trainingsdata.

Als presentator ben je verantwoordelijk voor je publiek

Dienend leiderschap, dienend presenteren


President Barack Obama meets with His Holiness the Dalai Lama in the Map Room of the White House, Feb. 18, 2010.  (Official White House Photo by Pete Souza) This official White House photograph is being made available only for publication by news organizations and/or for personal use printing by the subject(s) of the photograph.

Dienend leiderschap, een voorwaarde voor succes.

Als presentator heb je, als je het goed doet, de rol van natuurlijk leider.
Een natuurlijk leider is een dienend leider. Een goede presentator is dus ook een dienend presentator.

Goed presenteren is je publiek helpen, faciliteren, het voor hen mogelijk maken om iets te ontdekken. Daarentegen jezelf etaleren, dat werkt averechts, je schept afstand.

Dus, wil je succesvol presenteren? Stel je dienend op.

Hoe kan ik mijn publiek nu het beste helpen? Het is helemaal niet nodig om flink op het aambeeld te slaan, want al in je keuze voor de plaats waar je presenteert, de rust die je uitstraalt en in je houding heb je laten zien dat jij de natuurlijke leider bent. Daarna hoef je jezelf niet meer te bewijzen. Je hoeft ook niet te blazen, je beter voor te doen dan je bent, want het werkt niet. Je publiek voelt zich klein en de afstand met je publiek wordt groter, terwijl voor een optimaal contact, voor succesvolle communicatie, minimale afstand het beste werkt.
Je zelf kleiner maken werkt evenmin. Je gaat er slecht van presenteren en je doet de bijeenkomst en jezelf te kort.

Gewoon jezelf zijn als je presenteert, en dan de bescheiden variant.

Als je goed presenteert, dan heb je de rol van natuurlijk leider. Dat is een voorwaarde voor een optimale luisterbereidheid van je publiek. Deze rol speel je heel simpel volgens technische regels: Je staat op de goede plaats, in een open, neutrale houding, je wacht tot het stil is en dan zeg je zorgvuldig je eerste woorden, waaronder je kernboodschap.

  • Plaats: het natuurlijke midden.
  • Houding: open, alert, vriendelijk, zonder angst, defensie of agressie.
  • Het moment:  zodra het stil is in jezelf en bij je publiek.

Dienend presenteren, van push naar pull.

Het werkt veel beter wanneer je toehoorders jou vragen gaan stellen, dan dat jij een verhaal probeert te verkopen. Van push naar pull. Van iets of iemand opdringen naar gevraagd worden.

Andersom, wat heeft je publiek nodig? Dat is een vraag aan je publiek. Deze belangrijke vraag kun je echter niet zomaar stellen, want je moet eerst het kader aanreiken waarbinnen jij een bijdrage kunt leveren:

‘Ik weet veel van … ‘ ‘Ik kan heel goed …’ ‘Mijn onderwerp is …’ Zijn er vragen op dit gebied?

En dan luisteren, je mond houden. Want dienend presenteren is ook de stilte kunnen toelaten!

Boven dit artikel staat de enige foto die is gemaakt van een ontmoeting tussen de Dalai Lama en Obama. Grote voorbeelden. Wij zijn allemaal, op onze eigen schaal, onze eigen wereldleider.
Op een podium geef je het voorbeeld. Jij gelukkig, de zaal gelukkig. Als presentator ben je verantwoordelijk voor je publiek.

Onze spanningsboog is een minuut of zes.

Hoe doe ik dat, spannend presenteren?

Spannend presenteren = Blokjes van zes minuten.

Onze spanningsboog is maximaal een minuut of acht, misschien zelfs eerder zes. Presentaties die langer duren vragen om een ‘break’. Dit kan een grapje zijn, een klein persoonlijk verhaaltje, een filmpje, een interactief moment. Desgewenst iets over uw kat, uw (klein)kind of een prachtige zonsopgang, even uit de band springen, even wat vragen aan uw publiek, even wat bewegen. Vertrouw op uw intuïtie. spannend presenteren geldt ook voor uzelf, als u het niet meer fantastisch vindt, wat zal u publiek dan vinden. U bent het voorbeeld.
Komt er geen ‘break ‘ en lijkt uw verhaal nog een poosje door te gaan, dan valt onvermijdelijk een deel van uw publiek in slaap. En dat werkt aanstekelijk voor de anderen.

Meerdere blokjes achter elkaar, dat is prima, maar bij vijf, zes of meer blokjes moet u zich zeker af gaan vragen of u niet te veel tegelijk wilt communiceren. U kunt maar een verhaal/boodschap per presentatie brengen. Less is more.

Beter een spannende presentatie van slechts drie minuten dan een slaapverwekkend kwartiertje.

Spannend presenteren = een heldere structuur
K.U.S.: kernboodschap, uitleg, samenvatting.

Ieder blokje kan, heel simpel, de volgende structuur hebben:

  • Kernboodschap, wat wilt u overbrengen.
  • Uitleg. Probleem, analyse, oplossing of verleden, heden toekomst.
  • Samenvatting met tot slot opnieuw uw kernboodschap.
  • Intermezzo, vrolijk, speels, bewegelijjk, origineel.
  • Volgende blok KUS. Kernboodschap, Uitleg, Samenvatting inclusief herhaling van uw kernboodschap.

Regelmatig een communicatietip in uw mail?

Iedere week spiegelingen die helpen beter presenteren. Neem linksboven een abonnement.

 

Alles is reclame

Waarom zou je beter willen presenteren?

Goede wijn … presenteert zichzelf?

Goede wijn behoeft geen krans, zo zegt het spreekwoord. Is dat wel zo? Bedoeld wordt dat informatie over goede producten, diensten en ideeën zich vanzelf verspreidt, zodat deze producten zonder reclame succesvol worden. De Mementheorie van de Engelse evolutiebioloog Richard Dawkins sluit hier bij aan. Goede wijn heeft echter wel degelijk een krans nodig. Met betere presentaties zorg je voor die krans.

Memetica als aanvulling op genetica.

Dawkins is beroemd geworden met zijn boek ‘the selfish gene’. Het is een uiteenzetting en verdieping van Darwin’s ‘survival of the fittest’ theorie. In essentie worden die diersoorten dominant en succesvol, die zich het beste weten aan te passen aan de omstandigheden door overerving van gunstige eigenschappen. Dit gebeurt via het erfelijk materiaal in onze genen, ons DNA.

Dawkins heeft het begrip ‘meme’ bedacht, als een soort van tegenwicht tegen de genen.

Een meme, afgeleid van het Griekse woord voor imitatie, mimeme, is een idee, een overtuiging, een inzicht dat door iemand wordt verkondigd. Afhankelijk van de kracht van de meme wordt deze door anderen overgenomen en ontstaat er een olievlekwerking, een spontaan lopend vuurtje. Of de meme dooft weer uit, omdat er andere, sterkere memen door te geven zijn. Het is een mooi democratisch, zichzelf permanent evaluerend mechanisme. We zeggen nu dat iets ‘viral’ gaat. Iets wordt opeens ‘trending’ of een hype. Omdat mensen het oppakken, maar ook omdat de algoritmes van de social media het oppakken.

Memen waar iedereen baat bij heeft, verspreiden zich razendsnel en vanzelf. Memen die niet worden geloofd of niet kloppen, doven uit. Onder gewijzigde omstandigheden kunnen oude memen weer tot leven komen. Iemand leest een oud boek. Wat ik nu toch gelezen heb! En daar gaat het vuurtje weer.
Memetica als aanvulling op genetica.

Een wereld zonder reclame bestaat niet.

Er zijn kanttekeningen te maken bij het memenverhaal, dat weet ook Dawkins. Het idee dat het sterkste of beste idee overleeft, werkt alleen in een wereld zonder reclame. Want het met behulp van marketingbudgetten in de wereld zetten van berichten wekt versorend. De rijkste kan de meeste reclame inzetten voor een bericht dat niet het beste hoeft te zijn.

Doordat reclame bestaat, verschuift de balans en hoeft niet meer het beste product boven te komen drijven. Een slechter product kan marktleider worden door meer of/en slimmere marketing.

Reclame heeft budget nodig, geld. Wanneer je geld bekijkt als gestold vertrouwen, dan komt het memenverhaal toch weer om de hoek kijken. Voorwaarde, lijkt me, dat geld wordt ingezet om te dienen en niet voor zelfverrijking. Bovendien is in feite alle communicatie ook reclame, voor een product, een betere wereld, de eigen toko, een imago, of voor een complexe mix hiervan.

Zodra er dus ergens reclame wordt gemaakt, voor wat dan ook, dan moet al het andere dat ook doen, om een gelijke kans op succes te behouden.

Iedere ondernemer maakt reclame, want die is enthousiast over zijn product of dienst en draagt dat uit. Reclame is begrijpelijk en in principe ook natuurlijk. De kans dat iets gaat werken zonder reclame, is vervolgens kleiner. Goed presenteren wordt zo een voorwaarde voor succes.

Toch is de Mementheorie prachtig, hoopvol ook, voor wie geen budget heeft. Maar weet wel dat je het vuurtje voortdurend moet opporren en opstoken. Het vuur moet blijven branden. Waar je aandacht aan besteedt, dat wordt sterker, waar je minder aandacht aan besteedt, dat dooft uit. Goede wijn behoeft een krans! De volgende vraag is dan ook: wat is een goede krans?

Helderheid en schoonheid.

Nu duidelijk is dat ook goede wijn een krans nodig heeft, wordt het vervolgens een prachtige uitdaging om de mooiste krans te maken.
Het gaat over succesvolle communicatie en het begint bij jezelf. Jouw presentatie. Je stem, je uitstraling. Jouw verhaal. Hiermee kun je je omgeving inspireren. Dan kun je verder gaan. Website, advertenties, brochures, beursdeelname, mailings, noem maar op.

Hoe maak ik echt goede reclame is hierbij dé grote vraag voor reclamemakers, ondernemers, beleidsmakers, politici, artiesten en self branders. Voor bijna iedereen die naar aandacht zoekt voor zijn of haar producten, diensten, ideeën. Geleidelijk aan, door heel veel ervaring wijs geworden, heb ik ontdekt dat goede reclame vooral is gebaseerd op helderheid. Helderheid over de zaak waar je voor pleit. Het geloof dat het echt een bijdrage is aan een betere wereld voor ons allemaal.

Tot slot is hele goede reclame van een betoverende schoonheid. Echt mooi is ook altijd spannend en inspirerend. Voor ons, mensen met beperkingen, is dit nog niet zo eenvoudig allemaal, maar het werkt wel!

Onze trainingen presenteren gaan hierover.

Uitgangspunten voor je presentatie

Waarom presenteer je wat en hoe?

  1. Waarom wil ik iets zeggen? Intentie.
  2. Wat wil ik zeggen? Kernboodschap.
  3. Hoe zeg ik het? Woordkeuze / publieksafstemming.
  4. Hoe klinkt het? Gevoel. Stemexpressie.
  5. Hoe ziet het eruit? Lichaamstaal en beeld.

De presentatietrainingen van Speechen.nl gaan over deze vijf kerngebieden.

Ad 1. Waarom wil ik iets zeggen? Intentie.

Intentie stijgt boven het concrete uit. Mijn intentie is bijvoorbeeld: ik wil bijdragen aan betere samenwerking. Concreet doe ik dit door mensen te leren beter te presenteren.

Ad 2. Wat wil ik zeggen? Kernboodschap.

Je kernboodschap goed voor ogen hebben, anders gaat je verhaal alle kanten op. Mijn kernboodschap? Beter presenteren leer je door beter te luisteren. In dit kader mag ik u een gevleugelde zin onder trainers niet onthouden:
‘Een trainer traint wat hij of zij zelf het hardste nodig heeft.’

Ad 3. Hoe zeg ik het? Woordkeuze.

Een positieve benadering is belangrijk. Maar ook een eerlijke benadering. Een gouden regel luidt: klaag en zeur niet.  Begin met het simpele woord ‘ja’ en spreek vanuit eigen ervaring. En kijk en luister naar je publiek. Van tevoren, maar ook tijdens je presentatie. Wie zijn het, wat weten ze al, wat willen ze weten?

Ad 4. Hoe klinkt het? Gevoel.

C’est le ton qui fait la musique, aldus de Fransen. De toon maakt de muziek. Gevoelig, open en helder, dat zijn voorwaarden voor succes. Stemexpressie is hierbij een geweldige weg.

Ad 5. Hoe ziet het eruit? Lichaamstaal en je show.

Bij een verschil in boodschap tussen je woorden en je lichaamstaal, geloven we je lichaamstaal. Roep je: ‘ik ben niet bang’ en zien we een gesloten houding, dan denken we toch dat je bang bent. Bovendien wil je publiek vooral ook iets uitgebeeld zien. Als we iets voor ons zien, begrijpen we het. Ons denken is het permanent (her)ordenen van opgeslagen beelden! Zien we het niet voor ons, dan begrijpen we het niet.

Deze vijf kerngebieden van het presenteren vormen de basis van de trainingen die we geven.

Laurel & Hardy, Koot en Bie, Nieuwsuur, overal duo presentaties

Het plezier en succes van duo-presentaties

Samen presenteren, dat presenteert geweldig!

Samen presenteren werkt meer dan 2 x zo goed als alleen presenteren!

De voordelen van een duo presentatieop een rijtje:

  • Gemakkelijker voorbereiden
  • Twee keer zo veel te zien
  • Twee keer zo veel contact met de zaal
  • Meer afwisseling en leven op het podium
  • Je hebt steun aan elkaar
  • Je kunt elkaar aanvullen
  • Er ontstaat meer interactie met de zaal
  • Leuker voor sprekers én publiek.
  • Allerlei varianten mogelijk: interview of voor- versus tegenstander.

Spelregels voor duo-presentaties, die zijn er:

  • Bereid samen voor via een flinke wandeling.
  • Maak samen een mindmap
  • Ga goed staan. Zie tekening. Zodat je elkaar en het hele publiek kunt zien.
  • Speel elkaar de bal toe.
  • Zorg dat beiden ongeveer evenveel zeggen: gelijkwaardigheid.
  • Help elkaar.
  • Spreker heeft regie.
  • Vertrouw elkaar.
  • Laat elkaar uitpraten.
  • Let goed op elkaar en elkaars lichaamstaal.
  • Let tegelijk ook goed op het publiek.

In onze meerdaagse trainingen leer je ook om samen te presenteren.
Hoe zet je met zijn tweeën samen een goed verhaal neer? Na wat oefening begrijp je de principes en blijkt samen presenteren zeer succesvol. Het is veel minder eng dan jij alleen tegenover je publiek.

Duo-presentaties zijn:

  • leuk om te doen,
  • je hebt minder last van spreekangst, en
  • het is ook voor het publiek aantrekkelijk.
  • Bovendien is het eenvoudig om te leren.

Samen presenteren, je kunt elkaar aanvullen en helpen, je hebt meer tijd om na te denken en er is meer te zien. Na wat oefening weet je hoe het moet en het werkt heel goed. Twee kunnen meer dan één! Daarom werken veel TV-programma’s met twee presentatoren.

De training bestaat vooral uit zelf oefenen.

We oefenen en oefenen. De taken verdelen, regie houden, interviewen, improviseren, spelregels en vanaf de eerste oefeningen samen presenteren. Ook de basisbeginselen van presenteren komen aan bod. Hoe bereid je je voor? Waar ga je staan? Hoe ga je staan? Hoe begin je? Hoe klinkt het?

Doelgroep.

De training is bestemd voor:

  • mensen die producten, diensten, reorganisaties, motivatietrajecten, enzovoorts willen presenteren,
  • mensen die met weinig ervaring grotere zalen willen toespreken, en
  • mensen die een ander mogen introduceren, een nieuwe medewerker, een jubilaris.
  • Ook als je iemand wilt toespreken is dit een zeer nuttige training.

De training is bovendien geschikt voor mensen met een beetje spreekangst.

Levendige, uitdagende training.

De oefeningen zijn afwisselend en uitdagend, met aandacht voor stemgebruik en improvisatie.
We zitten niet achter tafels maar zijn de hele dag actief bezig. Belangrijk uitgangspunt: beweging inspireert.

Resultaat van de training.

Na afloop van de training ben je in staat om samen met iemand anders te presenteren. Je kunt die ander hiervoor instrueren en je weet hoe je er een succes van maakt. Wij bieden met Speechen.nl  diverse meerdaagse trainingen presenteren.

Gelijkwaardig en verbonden

Presenteren in een cirkel

Vanuit een cirkel presenteren werkt beter!

Heel letterlijk: presenteren in een cirkelvorm werkt beter. Zoals we vroeger verhalen vertelden rondom het kampvuur. In essentie is een presentatie hiervan afgeleid. Dus als je van tevoren de stoelen kunt draaien in een cirkelvorm, dan wordt het leuker en gaat het dus beter met je presentatie.

Presenteren vanuit een cirkelconcept staat tegenover presenteren vanuit een lineair concept, zoals Powerpoint. Dit is een heel fundamenteel verschil, ook letterlijk in je denken. Je kernboodschap centraal, midden in de cirkel, of ergens aan het eind of begin. Ook onze mindmap-techniek als voorbereiding op je presentatie gaat uit van een cirkel met je kernboodschap in het midden.

Opstelling in een cirkelvorm.

Als je in een kring presenteert, dan sta je niet tegenover je publiek maar vorm je meer een geheel met je publiek. Een kring, wij samen, dat is een warme deken. Wij samen, dat mag ook de sfeer van je presentatie zijn. Lineair, jij tegenover je publiek dat neigt al snel naar jij tegenover de rest, dat ga je verliezen en het is een bedreigende gedachte tijdens een presentatie. Er ontstaat angst én wij/zij denken. Dit is nooit constructief. Bovendien heb je in een cirkel evenveel afstand tot iedereen. Het is gelijkwaardiger.

Presenteer met iemand samen.

Als je samen met iemand presenteert, is er ook een cirkel, gebaseerd op drie punten: jij, je collega-presentator en jullie publiek. Het voelt gemakkelijker en het gaat ook gemakkelijker dan alleen presenteren, mits je elkaar vertrouwt. Het is leuker en voor het publiek is er twee keer zoveel te zien. Je hebt steun aan elkaar. Als de een iets vergeet, kan de ander het oppakken. Je kunt elkaar de bal toespelen, je kunt elkaar vragen stellen, kortom het oogt ook veel speelser dan een door angst bedreigde presentator. De leukste duo presentaties zijn de Laurel en Hardy filmpjes.
(Duo-presentaties oefenen we tijdens de meerdaagse presentatietrainingen.)

Voorstelrondjes

Iedereen kent de vaak onhandig verlopende voorstelrondjes. Die zijn weliswaar in een cirkel, maar omdat het nog niet veilig en vertrouwd is voor de deelnemers is er wat regie nodig van de voorzitter om er meer uit te halen dan ‘Ik heet Piet en ehh, het is wel nog wat vroeg,’

Bijvoorbeeld: twee rondes van één halve minuut per persoon. Het tweede rondje is om toe te voegen, waar je in het eerste rondje nog niet aan dacht.

Kernboodschap – middenspel – kernboodschap.

Begin met je kernboodschap. Dan is iedereen nog wakker. En eindig met je kernboodschap. Dat is wat je publiek in ieder geval mee naar huis moet nemen. Zo is de cirkel rond, een duidelijke structuur met in het midden een vrij speelveld voor de spreker, bijvoorbeeld in de vorm van verleden, heden, toekomst, of probleem, analyse, oplossing.

PowerPoint-teksten vormen een lineair drama. Je moet van sheet 1 naar 2, enzovoorts. Een mindmap met je kernboodschap in het midden, bied je de mogelijkheid om vanuit iedere situatie terug te keren naar het midden.

In cirkels presenteren voor toppers.

Denk aan de kringloop van het leven en van de seizoenen. Het yin/yang-teken is een prachtig cirkelvormig symbool.

Het Yin/Yang-teken.

Yin/Yang

Denk aan hoe de rivieren naar de zee stromen, daar weer verdampen tot wolken die vervolgens met hun regen de rivieren voeden. Realiseer je dat je een veilige, omhullende sfeer moet scheppen in je presentatie, dan pas is communicatie mogelijk. Dat is een cirkelvormig gebaar met je armen. Het gaat niet om de buitenkant, de uiterlijke verschijnselen. Het gaat om de binnenkant, de ongrijpbare essentie.

Zie ook de eerste Tao-tekst en daarvan de versie voor kinderen.