Marjolein van de Peppel

Toneeldocent Marjolein van de Peppel.

Toneeldocent Marjolein van de Peppel.

Mensen in hun rol laten groeien.

Marjolein van de Peppel is toneelspeler, toneelregisseur en leraar. Al haar hele leven. In de jaren dat ik (trainer Roeland Schweitzer) toneelles bij haar volgde heeft ze mij fantastisch leren improviseren en spelen. Ze heeft me geleerd te vertrouwen op mijn intuïtie. Haar inzichten zijn, jaren later, een van de peilers van Speechen.nl.

Een geschenk uit de hemel.

Juni 2011. Marjolein mailt me op exact hetzelfde moment dat ik haar bel. Ze wil mijn handleiding ‘Presenteren is een feest‘ lezen om zich te oriënteren op het gebied van presentatietrainingen. Ik bel haar juist voor dit artikel. Deze samenloop brengt ons op het idee samenwerking te onderzoeken. Beiden zien we het als een geschenk uit de hemel. Het is goed als iemand anders met een frisse blik (mee)kijkt.

Clown, balletdanser, toneelspeler.

Marjolein woont in Wageningen, een uur fietsen van mijn woonplaats Amerongen. Een heerlijke tocht langs Rhenen en de Grebbeberg. Ik rij achterlangs, via Achterberg, lekkere kersen gekocht. Haar huis is zo bescheiden dat ik er eerst voorbij fiets. Ze heeft een tuin, we kunnen buiten zitten. Ik maak foto’s en Marjolein begint te praten. Haar moeder speelde al toneel. Ieder jaar gingen Marjolein en haar broertje naar de uitvoering met een grote bos bloemen en op het kaartje steevast: ‘We vonden je fantastisch’. Marjolein wilde als klein meisje clown worden, mensen blij maken. Nog steeds. Mensen laten groeien in hun rol, zo noemt ze het nu. Vanaf haar vijfde kreeg ze balletles. Op weg om een beroemde toneelspeler te worden, dat wist ze zeker. Ze was een jaar of 11. Later ging ze bij het Wagenings Studenten Toneel. Samen met haar moeder, ze repeteerden ‘de schone slaapster’ van Herman Heyermans. Over het volk dat ontwaakt. Het is ongeveer 1972 en het toneelstuk wordt niet uitgevoerd. Het Werktheater met onder andere Peter Faber is dan haar grote voorbeeld.

Maatschappelijk bewust toneel.

Marjolein verlaat Wageningen, wordt afgewezen op de toneelacademie in Maastricht, gaat een jaar op een volkshogeschool werken en wordt dan toegelaten op de toneelschool in Arnhem. Maar het was een vreemde tijd. De toneelschool blijkt bevolkt met types die niets met toneel te maken hebben, sociologen, psychologen. Vooral veel discussiëren in plaats van spelen. Toneel als maatschappelijke factor in plaats van toneel als toneel. Leerlingen gingen in staking omdat ze meer toneelles wilden en uiteindelijk konden ze hun eigen onderwijs samenstellen. Ze trokken echte theaterdocenten aan uit Nederland en België. Voor Marjolein werd het onder andere de eerste kennismaking met theatertheoreticus Stanislawsky: hoe bouw je een rol op, breng je spanning in je spel en blijf je toch geloofwaardig en echt? Marjolein ontdekte het werk van Augusto Boal en het gebruiken van emoties. Grotowski met fysiek theater leerde haar hoe belangrijk focussen is. Marjolein zit in de tuin opnieuw te stralen, ze genoot van deze zeer leerzame periode.

Regisseur en producent.

Marjolein kiest dan voor de docentenkant, iets meer zekerheid want lichte ouderlijke druk is er nog wel. Ze begint haar eigen theatergroep met de naam Project 80. Hiermee ontwikkelt ze producties over het leven op het platteland die ze vervolgens jarenlang door het hele land opvoeren. Toneel als verheffing voor het volk, politiek toneel. Marjolein komt met foto’s aanzetten van een stuk over een schippersfamilie die in hun boot wapens vervoeren. Er is weinig werk, dus de schipper heeft niet veel keus. De ethiek van het werk, discussietoneel, 1986. Marjolein komt met een nieuw toneelstuk over kernwapens. Een succes want ze trekken het hele land door. Daarna valt de groep uit elkaar.

Tijd voor een gezinsleven.

Marjolein krijgt een dochter, Roos, die een ernstige epileptische aandoening heeft en verstandelijk beperkt is. Roos wordt haar levenstaak op wat toneellessen in de avonduren na. Een heel zware, intense tijd, totdat Roos in 1997 overlijdt. Intens bedroefd, maar ook opeens met een zee aan tijd begint ze op de PABO, leraar worden. En eindelijk is er ook meer aandacht voor haar zoon, Joachim. Bovendien begint Marjolein weer een eigen toneelgroep, Toteel. Deze bestaat nog steeds. Ze gaat ook weer toneelles geven, ’s avonds. Mijn vrouw Katri en ik zijn jarenlang enthousiaste leerlingen. Tot zover, de geschiedenis.

Expressief en intiem.

De doelstellingen van Marjoleins toneellessen zijn glashelder. Mensen leren vertrouwen op zichzelf, op je motieven en op je gedrag. Hierdoor kun je duidelijker worden, letterlijk leer je een betere zichtbaarheid ontwikkelen. Van belang voor jezelf, maar vooral ook voor je publiek. Zichtbaar in houding, in taal, in klank, duidelijke bewegingen, duidelijke teksten. Je ziet mensen groeien. Daar zijn allerlei oefeningen voor. Van heel eenvoudig, tot al echte kleine toneelstukjes. Improviseren. Gaan voor je invallen. Uitbeelden. Het is fysiek, wat is er te zien, maar het zit ook in de toon. Het moet expressief zijn, maar ook intiem. Dat is de grote kunst. Want alleen maar grote gebaren, dat werkt niet. Je moet je als kijker ook betrokken voelen. Je moet worden uitgenodigd. Het moet een soort van persoonlijk zijn, echt, spontaan, enthousiast. Tegelijkertijd ook professioneel, dat wil zeggen, herhaalbaar. Geen toevalstreffer, maar een beheerste techniek die er niet technisch uitziet.

Presenteren is ook toneelspelen.

Natuurlijk is toneel een vorm van presenteren. En andersom, presenteren is een vorm van toneel. Het is nog best een kunst om je verhaal, een inhoudelijk verhaal, goed over de bühne te krijgen, geloofwaardig, belevingsvol dus ook gelardeerd met persoonlijke ervaringen. Iedereen die werkt, moet tegenwoordig presenteren. Plannen uitleggen, meningen ventileren, enthousiasmeren. Het verhaal moet authentiek zijn, er natuurlijk uit zien. Hier kun je de oeroude theaterwetten heel goed bij gebruiken. Als je die kunt toepassen, dan presenteer je beter.

Voor Marjolein is dit het moment om haar kennis en ervaring vanuit het toneel aan te bieden aan iedereen die presenteert. Haar oefeningen openen je de ogen. Werkt dat zo? Werkt dat zo eenvoudig?

© Roeland Schweitzer